Freelance advice Nederlands

NL / Auteursrecht en licenties

Sinds ik freelancer ben, krijg ik nogal eens de vraag hoe het zit met auteursrecht en licenties.
Hoe zit dat nu precies? En hoe komt de prijs van een werk tot stand?
Zelf worstelde ik daar vroeger ook mee, maar door veel research, werd het mij helder.

 

maakprijs_marloesdevries_2

Maakprijs

Wanneer ik een opdracht krijg, ga ik berekenen hoeveel uren ik hier aan kwijt ben. Voor elke illustrator is dit anders, want de één werkt sneller dan de ander. Wel kan ik nagenoeg exact berekenen hoeveel tijd een opdracht me kost. Tja, dat mag ook wel, als je sinds 2009 freelancer bent… 😉
Als ik het aantal uren weet, is het makkelijk:

(aantal uren) x (je uurtarief) = maakprijs

Het uurtarief is altijd exclusief BTW. De uitkomst van de maakprijs is dus ook exclusief BTW. Maar! Dan ben je er nog niet. Er is nog zoiets als een ‘licentie’…

licentie_marloesdevries_2

Licenties

‘Licentie’ is een ander woord voor gebruiksrecht. Met een licentie krijgt de opdrachtgever toestemming van de maker om een ontwerp te gebruiken. Je geeft bijvoorbeeld als illustrator een basislicentie waarbij de opdrachtgever de illustratie voor een uiting kan gebruiken, zoals een poster.

Het auteursrecht blijft bij de maker (de illustrator). Dat betekent dat de opdrachtgever, ook na betaling van de factuur, de illustratie niet zomaar voor elk doeleinde mag gebruiken.

In deze licentie wordt vastgesteld waar (medium), hoe lang of hoe vaak (duur) en hoe (aard) de illustratie gebruikt mag worden. Deze drie waarden en de exclusiviteit bepalen uiteindelijk de licentieprijs.
Zo kan het dus zijn dat op een illustratie voor een boekcover een hogere licentieprijs zit dan op het maken van een illustratie voor een educatief schoolboek, omdat bij het eerste de illustratie veel prominenter gebruikt wordt. Bij het maken van een persoonlijk portret reken ik zelf weer geen licentiekosten, maar voor een portret dat wordt gebruikt voor commerciële doeleinden, zoals een website of een logo, weer wel.

Spreek ook af met de opdrachtgever voor welk territorium de licentie geldt. Bijvoorbeeld alleen binnen Nederland, binnen de Benelux, etc.
Als je werk maakt voor online uitingen is het lastiger: de website zal namelijk voor de gehele wereld beschikbaar zijn, dus is het lastiger om een territorium te bepalen. Wel kun je kijken in welke taal de website wordt aangeboden, en welke extensie de website heeft.

Waarom betaal je als opdrachtgever voor een licentie?
Een opdrachtgever kan (veel) geld verdienen aan een illustratie of ontwerp. Dus het maken alleen, in uren maal het uurtarief, dekt niet de waarde van het gemaakte werk. De waarde van het gemaakte werk wordt daarom tevens in rechten uitgedrukt.

De totaalsom wordt dus:
maakprijs + (maakprijs x percentage licentie) = totaalbedrag

In de meeste basisgevallen hanteer ik 30% van de maakprijs als licentiebedrag. Let wel: dit is een indicatie.

Verschillende licenties
Er zijn twee soorten licenties: exclusieve- en niet-exclusieve licenties.
Bij exclusieve licenties wordt vastgelegd dat de illustrator de illustratie, in een afgesproken tijdsbestek, niet in mag zetten voor andere doeleinden.
Bij niet-exclusieve licenties is de illustrator vrij de illustratie ook te gebruiken voor eventuele andere doeleinden, mits deze niet conflicteren met het doel waarvoor de illustraties in eerste instantie zijn gemaakt.

Eenmalige publicatie
In veel gevallen kun je bij eenmalig gebruik van een illustratie het licentiebedrag al hebben ingesloten in je prijs. Let dan goed op dat je duidelijk aangeeft in de offerte en factuur waarvoor de opdrachtgever de illustratie mag gebruiken.
Is dit bijvoorbeeld een eenmalige publicatie in een tijdschrift? Zet er dan bij om welk tijdschrift het gaat en om welke editie van dit tijdschrift. Je geeft dan een licentie af voor het gebruik van dat tijdschrift, maar hoeft daar niet per se een extra bedrag voor te rekenen.

Het is altijd verstandig om aan te geven in je documenten dat het deels maakprijs is en deels licentie. Zet bijvoorbeeld 70% van je totaalbedrag bij ‘maakprijs’ en 30% van het totaalbedrag bij ‘licentie’. Mocht er dan later inbreuk op het gebruik van je illustratie worden gepleegd, kun je altijd verwijzen naar de licentie. Dit staat dan namelijk zwart op wit (tip van juriste Charlotte Meindersma).

licentieaanvullend_marloesdevries_2

Aanvullende licenties

Stel, de opdrachtgever wilde eerst illustraties voor een poster, maar zou nu ook graag de illustraties voor zijn website gebruiken. Hoe werkt dat dan?

Dan krijg je te maken met een aanvullende licentie. Dat betekent dat de illustrator een nieuwe licentie geeft aan de opdrachtgever voor het gebruik van de illustraties op de website. In veel gevallen wordt hiervoor 30% van de maakprijs gevraagd.
De opdrachtgever verdient (mogelijk) geld met dit nieuwe gebruik van je werk, dus ook de maker dient gecompenseerd te worden.

royalties_marloesdevries_2

Royalty’s

Het zal misschien voorkomen dat een illustrator iets maakt dat gebruikt wordt voor bijvoorbeeld boeken en merchandise. Dat kan een mok, tas, etui, etc. zijn, maar ook bij het illustreren van boeken heb je hier vaak mee te maken.
In dat geval kun je met opdrachtgever een royalty-regeling afspreken. Dit houdt in dat de illustrator per geproduceerd of verkocht product een percentage van de productie-, groothandels- of verkoopprijs ontvangt.

Met zo’n regeling deelt de illustrator in het eventuele succes van het ontwerp, alsmede in het ondernemingsrisico. Vaak wordt een royalty-regeling gecombineerd met een honorarium of een niet-terugvorderbaar voorschot. Een niet-terugvorderbaar voorschot is een bedrag dat bijvoorbeeld bij aanvang van de opdracht aan de illustrator wordt toegekend om later te worden verrekend met de royalty’s.
De percentages liggen uiteen voor de verschillende uitingen, maar voor illustraties van bijvoorbeeld een prentenboek ligt dit percentage tussen de 5%-10% van elk verkocht boek.

Auteursrecht en licenties

Afkoop of buy-out

Het kan voorkomen dat een opdrachtgever het gemaakte werk voor veel verschillende uitingen en voor lange duur wil gebruiken. In dat geval kun je een afkoop of buy-out overwegen. In plaats van bij hergebruik van het werk telkens een nieuwe licentie aan te vragen, kunnen de maker en de opdrachtgever een bedrag afspreken waarbij de opdrachtgever het gemaakte werk op verschillende manieren en voor langere duur mag gebruiken.

Overdragen van auteursrecht
Als de opdrachtgever graag de rechtmatige eigenaar van het werk wil worden, dan kun je overgaan op overdracht van het auteursrecht. Je bent dan niet meer de eigenaar van het gemaakte werk en kunt dan ook geen aanspraak meer maken op het werk. Zelf draag ik in bijna geen enkel geval mijn auteursrecht af.

Aan deze opties hangt echter een prijskaartje en in de meeste gevallen wordt een percentage van minimaal 300% van de maakprijs gehanteerd. Dit kan natuurlijk ook meer zijn afhankelijk van de opdracht.
Dat betekent dat je som in dit geval als volgt wordt:
maakprijs + (maakprijs x buy-out percentage) = totaalbedrag buy-out

De totaalsom

Wat een opdrachtgever betaalt voor een illustratie of ontwerp is dus in de meeste gevallen:

maakprijs + licentiebedrag = totaalbedrag

Dit totaalbedrag communiceer je altijd exclusief BTW naar de opdrachtgever, en ik kan aanraden om het in een offerte te zetten. In die offerte zet je dan ook duidelijk de licentie (medium, duur en aard) en op wat voor termijn je het werk kunt leveren.

Zo is het voor beide partijen duidelijk wat ze mogen verwachten!

Algemene voorwaarden

Zorg dat je te allen tijde een document met algemene voorwaarden toevoegt aan je offertes en facturen. Daarmee bescherm je je werk. Je kunt gebruik maken van de algemene voorwaarden geschreven door BNO. Better safe than sorry…

Een jurist inschakelen?

Mocht je nu een debacle met iemand hebben die jouw werk heeft gebruikt zonder toestemming, of heb je andere juridische hulp nodig? Dan kan ik je van harte Charlotte Meindersma van Charlotte’s Law aanraden. Zij is expert in juridische debacles voor creatieven. Ook als je advies op maat wilt, kun je bij haar terecht.

Meer weten?

Ik krijg regelmatig vragen en emails over deze blogpost, maar helaas kan ik geen persoonlijk advies aanbieden. Wil je toch meer weten, dan kun je hier meer vinden:

Boek:
Auteursrecht voor ontwerpers (Mr. Vincent van den Eijnde en Mr. Anouk Siegelaar). Boordevol informatie over auteursrecht en licenties, inclusief voorbeeld licentie voor illustratoren en ontwerpers.

Advies op maat:
BNO (Beroepsorganisatie Nederlandse Ontwerpers): als je lid wordt, kun je de juristen van de BNO te allen tijde om advies vragen. Als lid kan ik dit van harte aanraden!

Meer online info:

Disclaimer: ik ben geen jurist en niet onderlegd in wetgeving. Ik ben een illustrator die zich heeft ingelezen in auteursrecht en licenties. Mocht je aanvullingen hebben, of mij willen wijzen op een fout, dan hoor ik dat graag! We kunnen allemaal van elkaar leren. Ook is dit blog niet bruikbaar in gerechtelijke zaken, aangezien ik dus geen jurist ben 🙂

Ik hoop dat je wat had aan deze blog post en mocht je iemand kennen die deze tips ook goed kan gebruiken, stuur dit dan vooral door.

Marloes De Vries

Support this blog

This blog is for free! But it does cost me quite some time to research and write. If you want to support me, please feel free to make a donation of your choice. Everything € is appreciated! You can make a donation through Paypal, or by using iDeal, Bancontact or Sofort. Thank you so much!

You Might Also Like